Lovanium

Verloren Kosttoren
Wijnpers (omgeving)
Wijnpers (binnenkoer)
Wijnpers (Donkerstraat)
Hertogelijke wijnpers
Templum Dianae
Boetsvoordehoeve
Calvarieberg
Calvariekapel
Sluismolen

Een reconstructie van Leuven

Inleiding

Onze oudst gekende tekenaars - hoe indrukwekkend hun werk ook was - namen soms de vrije loop met verhoudingen, wat resulteerde in een geromantiseerde en relatief vervormde realiteit. Maar... hoe was het toen dan echt? Wij zochten het uit, en brengen een waarheidsgetrouwe reconstructie van de stad Leuven in de vroege 17de eeuw.

Zo accuraat mogelijk.

Nog nooit tevoren werd een volledige reconstructie gemaakt van de stad Leuven, vlak na de middeleeuwen. Onder andere de stadspoorten, omwallingen, religieuze gebouwen, de hertogelijke burcht, de imposante Verloren Kosttoren, waterlopen en -molens, sluizen, straten en pleinen komen weer tot leven in een fotorealistische benadering, waar het kleinste 3D-object een scharnier of grassprietje is. En dat laatste mag letterlijk ge´nterpreteerd worden...

Het naast en over elkaar leggen van de oudste (degelijke) Leuvense plattegrond van Jacob van Deventer, van Johannes Blaeu, van Joseph de Ferraris, en de oudste preciese Franse kadasterkaarten uit 1813, tot de huidige hoogtekaarten en informatie van Agentschap Ruimtelijke Ordening. Voeg daarbij de oude prenten uit de 17de eeuw, schetsen, gravures, boeken, manuscripten en ander bronmateriaal, en je komt tot een indrukwekkende bibliotheek van historisch inzicht, die omgetoverd wordt tot een allesomvattend 3D-model.

1560

J. van Deventer

1612

J. Blaeu

1777

J. de Ferraris

1813

Kadaster

1600

Situering in de tijd

Wat vooraf ging

Bijna 400 jaar geleden is al een "soort van" 3D-reconstructie gemaakt van Leuven, maar dan op doek, door Peter Snayers (Antwerpen, 1592 - Brussel, 1666). Hij was een Zuid-Nederlands barokschilder bekend om zijn weergaven van historische gevechtscŔnes. [bron]

Het Beleg van Leuven vond plaats tijden de Tachtigjarige Oorlog tussen 24 juni en 4 juli 1635. Een geallieerd Frans-Nederlands leger belegerde Leuven dat onder het Habsburgse gezag stond van koning Filips IV van Spanje. Tijdens die tijd bleef de Sint-Pieterskerk dag en nacht open. Kaarsen werden gebrand om de bescherming van Onze Lieve Vrouw af te smeken. [bron]
Extract "Het Beleg van Leuven", Peter Snayers (1635) © KHM-Museumsverband

Planning

We zijn begonnen met de noordkant van de stad, gaan zo rondom de binnen- en buitenvesten, en nadien zakken we af naar het centrum. Hoe meer naar het centrum, hoe meer gebouwen er naast elkaar liggen. Daar zijn de meeste straten redelijk herkenbaar gebleven, hoogstens zijn ze wat verbreed door de jaren heen, maar de blauwdruk van onze stad is nog steeds middeleeuws.

De heel grote gebouwen/complexen houden we nog als verrassing...

Hoe lang duurt het om zo een doorsnee gebouw te maken? In ideale omstandigheden, zijnde opgesloten in een geluidsdichte ruimte, beroofd van rust, voedsel en hydratatie, duurt het enkele dagen zo'n gebouw van nul te tekenen, te bouwen en af te werken.

Details

Alles wordt zo realistisch mogelijk benaderd. Niet louter in dimensies en plaats, maar ook in afwerking, materialen en authenticiteit. Geen maquette-gevoel, geen pixel-perfect modelhuisjes, maar gebouwen die geleden hebben onder de tand des tijds. Het moet gewoon goed zijn, toch?





Concreet bedoelen we bijvoorbeeld kabbelend water, mist, mos, schimmel, onkruid, (brand)glas, dorre takken, roest, lood, goud, kapotte dakpannen, voetafdrukken, mensen, dieren...
Verloren Kosttoren
Wijnpersgebouw
Toren ringmuur
Hertogelijke wijnpers
Wijnpersgebouw
Heilige Grafkapel
Heilige Kruiskapel
Templum Dianae
Boetsvoordehoeve
Sluismolen
Grote Spuye
Hertogelijke burcht
Sint-Jobkapel
Mechelsepoort
Brusselsepoort
Diestsepoort
Tervuursepoort
Naamsepoort
Parkpoort
Tiensepoort
Ulakepoort
Kleine Spuye
...en zoveel meer...

Team

Frederic Hecq

Historicus en creatieve duizendpoot

Al jaren actief bezig met de Leuvense geschiedenis met o.a. Leuven Weleer en De Vloek op de Keizersberg.


Vincent D'hondt

3D-artiest en fotograaf

Architect van opleiding, tekenaar en gepassioneerd bezig met de driedimensionale wereld.


Kes Philipsen

Interieurarchitecte

Helemaal into erfgoed, krak in opzoekingswerk en neemt geen genoegen met middelmatigheid.


Frederik Claessens

3d-artiest en graficus

Digital geek en all-round creatieveling met een instinct voor goed design

Hoekpunten

81998314


Vlakken

33484469


Gesprekslijnen

3219


Reloads

321


Gin-Tonics

24


Contacteer ons

Is dit ook helemaal jouw ding en ben je thuis in 2D- en/of 3D-software?
Gaan je ogen fonkelen van Augmented Reality en Virtual Reality?
Is Blender, Unreal Engine of andere 3D-software jouw ding?

Zin in een #collab? Zit je in de toeristische sector? Wil je een partnership aangaan? Wil je in dit project investeren?

Of heb je andere vragen?


We zitten ook op Facebook
×

Wijnpersgebouw

Gebouwd: 1551
Dit gebouw werd in 1551 opgetrokken, quasi bovenop de kelder van het vorige gebouw. Het behoorde toe aan de abdij van Sint-Geertrui. De straat langs de zuidkant van het domein heet vandaag de Wijnpersstraat.

De toren geraakte in verval en werd niet meer heropgebouwd. In de plaats daarvan kwam eerst een afgeknot dak(je), en nadien kwam er alsnog een kleine spits op, weliswaar veel lager dan de oorspronkelijke. De tekeningen suggereren dat de torenspits best hoog reikte. Het valt nog te betwisten of er een peerspits of uitkijkpost bovenop stond. Wij maakten er alvast een uitkijkpost van, vergelijkbaar met degene op de Verloren Kosttoren.

Vooraan het perceel trof men een conciŔrge-woning aan die enkele eeuwen later werd vervangen door een nieuwe, aanpalend aan de Wijnpersstraat.
×

Hertogelijke wijnpers

Gebouwd: <1400
Afgebroken: 1648
Reeds in de 13de eeuw werd er aan wijnbouw gedaan in Leuven. De hertogelijke burcht was omringd door wijngaarden of "wingerds". De hertogen van Brabant hadden uiteraard hun eigen wijngaarden, en een daarbij horend wijnpersgebouw. Dit gebouw geraakte doorheen de eeuwen in verval, nadat de hertog al vroeg besliste om Leuven in te ruilen voor Brussel. De eeuwen die kwamen verbleven de hertogen maar sporadisch in Leuven. Het bouwvallig gebouw werd afgebroken in 1648, bijna samen met delen van de burcht.
×

Templum Dianae

Gebouwd: <1200
Afgebroken: 1769
De Tempel van Diana was gelegen aan de oostelijke voet van de Keizersberg, op de plek waar vandaag het laatste huizenblok grenzend aan de Wolvengang zich bevindt.

De oorsprong van dit gebouw is onbekend. Historici durven zelfs terug te gaan tot de periode van het Romeinse Rijk. Wat we wel weten is dat het ging om een eenbeukige romaanse kapel, genoemd naar de godin van de jacht gekregen, omdat ze een heidense oorsprong zou hebben. De kapel verloor haar functie en werd omgebouwd tot woonhuis.

Vlak na de aanleg van de vaart wordt in 1769 wordt de woning afgebroken om er vier pakhuizen te bouwen. De bouwheer is chirurgijn Andreas Godts. De eerste drie huizen krijgen de naam "Duynkerck", "Ostende" en "Jacqmaer".
×

Verloren Kosttoren

Gebouwd: 1462
Afgebroken: 1787
De tweede stadsomwalling werd rond 1356 gebouwd. Deze had 48 torens en 8 poorten, en daarbij nog 2 waterpoorten. Rond 1400 begon men aan de "Grote Toren" te bouwen, die zou dienen als uitkijkpost. Omdat deze er kwam in rustige (vreedzame) tijden werd hij al snel de bijnaam gegeven van "Verloren Kost".

Boven in deze toren (>60m boven straatniveau!), in het zeshoekige kamertje, bracht Gemma Frisius uren tijd door, omdat hij van hieruit Brussel en zelfs Antwerpen kon zien. Hij studeerde aan de universiteit van Leuven onder andere wiskunde en astronomie. Hij was de eerste die de driehoeksmeting beschreef in 1533, gebaseerd op de eigenschap dat de driehoek volledig is bepaald door een zijde en de aanliggende hoeken. Zijn kennis werd gebruikt in de cartografie en landmeetkunde. Frisius' tijdgenoot en Leuvense inwijkeling Jacob van Deventer maakte trouwens de oudste (zeer) nauwkeurige kaart van Leuven rond 1560, mede dankzij deze driehoeksmeting. Onder Frisius' leerlingen bevonden zich Gerard Mercator. Toen Frisius hoogleraar in Leuven was, heeft ook keizer Karel V wiskundeonderwijs van hem gekregen. Frisius werkte uiteindelijk samen met Mercator, die op zijn beurt de tot heden gekende Mercatorprojectie introduceerde, in 1569.

Vanaf de zestiende eeuw zat een stadswacht op de uitkijk boven in de toren. Hij had er een rode vlag en een witte vlag, de kleuren van het wapen van Leuven. De toren werd in 1634 enigszins gerestaureerd doch dit was nutteloos, want in 1635 werd de toren erg beschadigd tijdens het Beleg van Leuven. Tijdens een storm in 1674 vloog de dakconstructie weg en stond de toren voortaan bovenaan open.

Tijdens het Oostenrijks bestuur in de Zuidelijke Nederlanden diende de toren als gevangenis (tot 1750). Van 1750 tot 1770 liep iedereen er vrij in en uit; Leuvenaars bewonderden er het uitzicht over de stad en de wijde omgeving. In 1770 sloot het stadsbestuur van Leuven de toegang af wegens te gevaarlijk. De toren diende nog even als opslagkamer voor buskruit (1780). In 1787 verkocht de stad de Verloren Kosttoren aan een particulier en deze brak de toren af. Sinds 1998 is de ru´ne beschermd.

Weetjes:
In Leuven is een straatnaam, standbeeld Ún rijschool naar Mercator genoemd.
Op de maan is een krater naar Frisius genoemd.
Tot 2018 gebruikte Google Maps de Mercatorprojectie.
×

Calvariekapel en Heilige Grafkapel

Gebouwd: ?
Afgebroken: 1708
Links staat de kapel met de 7de statie (Derde Val) of Heilige Grafkapel waar Christus ligt opgebaard. Meer centraal staat de calvariekapel of Heilige Kruiskapel. Die laatste lag op ongeveer 950 meter van de 1ste statie (het Pilatushuisje), op de hoek van de Brusselsestraat en Kruisstraat. Deze staties maakten deel uit van de Kruisweg of Via Dolorosa. Er liep een holleweg van de Brusselsepoort tot aan de calvariekapel, waar die vervolgens in twee splitste richting Vilvoorde en Kortenberg. Op deze infoprent zie je de Brusselsepoort en de rest van Leuven in de achtergrond.

Vandaag vinden we op de plek van deze twee kapellen een watertoren en de parking van KBC, kort aan de velden van Tennisclub Lovanium.

Weetje: calvarie(berg) of schedelplaats in de Bijbelse context is Golgot(h)a: gulgˇlet = schedel.
Ooit was hier ook een effectieve galg, net zoals aan de Tiensesteenweg. Daarom de plaatselijke naam Galgenberg.
×

Boetsvoordehoeve

Gebouwd: ?
Afgebroken: 1569/1851?
Over dit gebouw zijn doorheen de eeuwen verschillende verhalen verteld. Het zou aan de hertogelijke burcht toebehoord hebben, waar onder meer de jachthonden verbleven. Het zou ook afgebrand zijn in 1569. We vinden dit gebouw (of een nieuw) echter terug op prenten van 1600, en zelfs op kadasterplannen van midden 19de eeuw. Soms werden deze hoeve en de Dianatempel als hetzelfde gebouw beschouwd, ze werden zelfs op verschillende manieren getekend. Er wordt zelfs gesproken van de Boetsvoordestraat, en ene Willem Boetsvoorde die hier woonde. Wie zal het ooit kunnen zeggen!

Wij gaan er vanuit dat dit op zijn minst een heropgebouwde Boetsvoordehoeve gaat.

Ze lag aan de oostelijke voet van de Keizersberg, pal tegen de flank. Van op het einde van de Koestraat (huidige Vaartstraat) was een brug over de Dijle genaamd de "Nieuwe brug", met een weg die recht naar dit gebouw leidde.

Varianten op de naam: Baetsfort, Baetsvoorde, Boutsfort, ...
×

Sluismolen

Gebouwd: 1451
Afgebroken: >1957
Vroeger was er geen rechte Sluisstraat zoals wij ze tot aan het huidige OPEK kennen, maar liep deze over de brug van de Sluismolen zelf om dan verder te lopen als wat we vandaag als de Glasblazerijstraat kennen.

De eerste grafelijke (houten) Sluismolen zou rond het jaar 1100 zijn gebouwd. Pas bij het ontstaan van het hertogdom Brabant werd dit een hertogelijke molen.

Als banmolen bestond de Sluismolen uit een rogge- en tarwemolen, elk aangedreven door een waterrad. Hij was ÚÚn van de 39 molens die Leuven vˇˇr 1400 binnen binnen zijn tweede stadsomwalling telde.

In 1451 werd de Sluismolen herbouwd volgens de plannen van Gilles Pauwels, bouwmeester (architect)áin dienst van Philips de Goede, wat onsámeteenáhet bewijsálevert dat we met een banmolen te doen hebben. Na beschadigingen door overstromingen in 1500 en 1532 volgde in 1537 de heropbouw van de sluis (en molen?) door Jan van Hougaerden, meester-metser in dienst van de stad, volgens de plannen van Lodewijk van Bodeghem, bouwkundige (architect) van Keizer Karel. In de 17de eeuw functionneerde de molen als moutmolen.

Volgensáde volkstelling van 1597/1598 was de molen opnieuw bewoond. Niclaes Symoons werkteáer met twee knapen en hield twee paarden, de toestand was dus opnieuw normaal.

Van de molen zelf blijven thans nog enkele muurgedeelten en de oude sluisgaten over. Heden vervult de sluis van de vroegere Sluismolen nog steeds een belangrijke regulariserende functie inzake de waterbeheersing van de Dijle en de waterbevoorrading van de Leuvense vaart.áDe twee vrij identieke molengebouwenámet trapgevels bleven tot ca. 1945 goed bewaard. In 1957 was het dak ingestort.